[[{"content_id":417759,"content_number":0,"portal_id":2,"lang_id":"fa","content_title":"\" شرح غزل (( ترک شیرازی )) \"","content_rtitr":"","content_short_title":null,"content_summary":"نویسنده : دکتر علیرضا صالحی","content_summary_fill":1,"content_body":" بیت چهارم :\r\nمن از آن حسن روز افزون که یوسف داشت دانستم                که عشق از پرده عصمت برون آرد زلیخا را\r\n\r\n\r\nاین بیت تلمیح و اشاره ای دارد به داستان یوسف و زلیخا ، که بارها  از سوی شاعران پارسی گوی به نظم در آمده است . در داستان دلدادگی زلیخا به یوسف ، که به تعبیر قرآن کریم احسن القصص است ، نکته ها و پند ها و عبرت های بسیاری نهفته است و به همین خاطر بیش از سایر داستانها و روایت های قرآنی مورد توجه همگان ، به ویژه اهل ادب قرار گرفته است . در این بیت حافظ در مقام شخصیتی قرآن شناس و حافظ آیات الهی ، تحلیلی دربارۀ داستان یوسف و زلیخا ارائه می دهد ، و می کوشد تا حدی از پردۀ عصمت برون رفتن زلیخا را توجیه کند ؛ همان کاری که خود زلیخا با زنان مصری که او را نکوهش می کردند انجام داده . روزی آنان را به منزل خود فراخواند و دردست هر یک ترنج و چاقویی داد . در این حین یوسف را به مجلس زنان فراخواند . زنان مصری به واسطه شدت جذبه و زیبایی یوسف ، محو جمال او گردیدند و به جای بریدن ترنج ، دستان خود را می بریدند . حافظ با بهره گیری از این بخش از داستان یوسف و زلیخا می خواهد نتیجه ای بگیرد و آن اینکه در عالم عشق ، به تعبیر مولوی همه چیز معشوق است ، عاشق در این عرصه اختیاری از خود ندارد .\r\n\r\n\r\nجمله معشوق است و عاشق پرده ای                     زنده معشوق است و عاشق مرده ای\r\nچون  نباشد  عشق  را پروای  او                              او  چو  مرغی ماند  بی پروای او\r\n\r\n\r\nآنچه بر عاشق عارض می شود ، از پرتو وجود معشوق است .عاشق در عشق و کششی که وجود معشوق در او پدیدار ساخته بی اختیار است ، عشق عالم بی اختیار ی است . تخطئه ها و خرده گیری های دیگران نسبت به عاشق به دلیل این است که اینان عشق را پدیده ای اختیاری می پندارند . در مثنوی معنوی می خوانیم .\r\n\r\n\r\nابلهان گفتند مجنون راز جهل                                  عشق لیلی نیست چندان هست سهل\r\nبهتر از وی صد هزاران دلربا                                            هست همچون ماه اندر شهر ما\r\nگفت صورت کوزه ای است وحسن می                               می خدایم می دهد از نقش وی\r\nمر شما را سرکه داد از کوزه اش                                        تا نباشد عشق اوتان گوش کش\r\n\r\n\r\nابلهان بر مجنون خرده گیر می گیرند ، که مجنون بیچاره چرا این قدر برای این لیلی زشت و سیاه چرده و لاغر اندام بی تابی می کنی و خود را آزار می دهی . هزاران دختر زیبا تر و براندازتر از لیلی در شهر ما هست ، بیا و به جای لیلی یکی از آنها را انتخاب کن و خود را از این مصیبت رهایی بخش . مجنون در جواب آنان می گوید صورت انسانها همانند کوزه است و محاسن آنها همانند ظروف درون کوزه است . من مجنون از کوزۀ صورت لیلی می مست کننده نوشیده ام و به همین خاطر است که این گونه مست جمال لیلی شده ام ، اما شما از کوزۀ صورت لیلی سرکه نوشیده اید . پس به همین خاطر است ، که عشق لیلی شما را به سوی خود نمی کشاند و عاشق جمال لیلی نمی کند .\r\nنتایج بسیاری از این داستان کوتاه مثنوی می توان برداشت کرد که در تحلیل بیان حافظ می تواند راهگشا باشد . اول اینکه عشق تابع حسن است . هرجا که حسن پدیدار گردد ، عشق وجود عاشق را بدان سو می کشاند .\r\nدوم : حسن دارای مراتبی است : هر مرتبه از حسن را خریداری است . آنکه در مرتبه ای از حسن متوقف می شود را یارای درک مراتب بالاتر آن نیست . آنکه در مرتبه حسن و جمال ظاهر گرفتار آمده است ، توان در رأفت مراتب جلوه های مراتب حسن باطنی را ندارد .\r\nسوم : کوزه هر قدر هم که خوش نقش و نگار باشد ، به خودی خود خاصیتی ندارد . خاصیت کوزه در ظرف و محتوای آن است . کوزه خالی دردی از کسی دوا نمی کند . هزاران کوزه خالی  برای انسان تشنه ارزش کوزه ای که یک جرعه آب در آن باشد را ندارد .\r\nباید مجنون بود تا می نهفته در جمال درون لیلی را دریافت\r\n\r\n\r\nگفت لیلی را خلیفه کان تویی                                     گز تو مجنون گشت حیران و غوی\r\nاز دگر خوبان تو افزون نسیتی                                گفت خاموش چون تو مجنون نیستی\r\n                                                                                                                   (مثنوی معنوی)\r\n\r\n\r\nسوم : در فرازی از دعای آسمانی کمیل می خوانیم که : " الهم اغفرالذنوب التی تغیّر النعم " خدایا بیامرز بر من آن گناهانی را که تغییر می دهد نعمت ها را . تغییر نعمت این است که زهر در کام ما شیرین می نماید و شهد چونان زهر کام ما را تلخ می کند ؛ از گناه لذت می بریم و کار صواب در نظر ما منفور می شود . اینها جلوه هایی از تغییر نعمتی است که امیر المومنین علی (ع) به آنها اشاره می کند . در این داستان مثنوی هم ، جلوه ای از تغّیر النّعم را می بینیم . می جمال لیلی در نظر دیگران همچون سرکه است ؛ سرکه ای که کامشان را می زند و از نوشیدن آن به شدت پرهیز می کنند. از این رو و بر پایه این داستان صورت پرستان و ظاهربینان ، از جمله کسانی هستند که مشمول تعبیر تغّیر النعّم هستند .\r\nچهارم : در فرازی قدسی می خوانیم که " خلق الله آدم علی صورته " خداوند آدمی را بر صورت خود آفریده حال پاسخ این سوال که چرا خداوند آدمی را برصورت خود آفریده است ؟ این است که : خداوند عاشق انسان است . هر عاشقی دوست دارد که معشوقش نیز ویژگیهای او را داشته باشد . بی شک آنچه در وجود لیلی هست در وجود مجنون هم وجود دارد . " السنحیه عله الضّم" سنخیت عامل کشش است . هم سنخی درونی لیلی و مجنون مهمترین عامل کشش میان آنان است . سنخیتی که در دیگران نمی توان یافت و به همین خاطر جمال لیلی هیچ کششی و رغبتی در آنها ایجاد نمی کند .\r\nبیت پنجم :\r\nاگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعاگوییم                    جواب تلخ می زیبد لب لعل شکرخا را\r\n\r\n\r\nاین بیت حافظ از جمله مضامین مشترک در نزد همه عرفا و اهل دل است که در قالب های گوناگون بیان گردیده است .\r\n\r\n\r\nعاشقم بر لطف و بر قهرش به جد                                بوالعجب من عاشق این هر دوضد\r\nگر قصد جفا داری اینک من و اینک سر                       ور راه وفاداری جان در قدمت ریزم\r\n                                                                                                                     (سعدی )\r\n\r\n\r\nزتو گر تفقّد وگر ستم ، بود این عنایت و آن کرم                همه از تو خوش بود ای صنم ، چه وفا کنی چه جفا کنی\r\n                                                                                                                 (هاتف اصفهانی )\r\nعارف در پیشگاه حق ، و آنچه که از جانب حق بر او می رسد راضی و خشنود است ؛ خواه لطف باشد خواه مهر ، خواه وفا باشد خواه جفا ؛ خواه دعا باشد خواه نفرین ، مهم این است آنچه بر او می رسد نتیجه و نمایانگر عنایت حق است . عارفان حقیقت این آیه شریفه قرآن کریم که : (( وَعَسَی أَن تَکْرَهُواْ شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَّکُمْ وَعَسَی أَن تُحِبُّواْ شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّکُمْ )) را به درستی دریافته اند . چون خیر و شر امور و پدیده ها را خود نمی توانند تشخیص دهند ، به خداوند توکل کرده و ازآن پس ، هرچه از جانب حضرت حق نصیب آنان گردد را خیر مطلق می دانند ؛ هر چند که ظاهرش تلخ و نازیبا باشد . همانند مریضی که هر دارویی که طبیب مورد اطمینان او برایش تجویز کند را بدون در نظرگرفتن تلخی یا شیرینی آن ، با جان و دل مصرف می کند و ایرادی نمی گیرد . یکی از نام های خداوند طبیب است . اگر به این باور برسیم که خداوند برترین طبیب و شفادهنده برای درد ها و رنجهای ما انسانهاست ، هرآنچه از جانب او پیش ما می آید را خیر مطلق می دانیم و سر تسلیم برآستان حق فرود می آوریم .\r\n\r\n\r\nدر طریقت هر چه پیش سالک آید خیر اوست                  در صراط مستقیم ای دل کسی گمراه نیست\r\n\r\n\r\nمهم این است که ما در مسیر مستقیم بندگی قرار گیریم و بنده وار در صراط مستقیم حقیقت قدم برداریم .\r\nبیت ششم \r\n\r\n\r\nنصیحت گوش کن جانا که ازجان دوست تر دارند                      جوانان سعادتمند پند پیردانا را\r\n\r\n\r\nحافظ در دیوان غزلیاتش چونان پیری عارف و روشن ضمیر و کاردان و ناصحی مشفق ، به نصیحت مخاطبان خود می پردازد :\r\n\r\n\r\nنصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر                                  هر آنچه ناصح مشفق بگویدت بپذ یر\r\nز روی وصل جوانان تمتعی بردار                               که در کمین گه عمراست مکر عالم پیر\r\n\r\n\r\nپند ها و نصیحت های مشفقانه حافظ در حدی فراوانی دارد که نیازمند پژوهشی جداگانه است وبیان همه آنها در این مقال نمی گنجد ؛ اما نمونه وار مواردی از برجسته ترین نصیحت های حافظ را در زیر بر می شماریم :\r\n\r\n\r\n1-    آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است                             با  دوستان   مرّوت   با   دشمنان   مدارا\r\n2-    گر  بدی  گفت حسودی  و رفیقی   رنجید                            گو تو خوش باش که ما گوش به ابله نکنیم\r\n3-    تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافر یست                      راهرو   گر   صد  هنر  دارد  توکل  بایدش\r\n4-    پیوند عمر بسته به  موئی است   هوش دار                         غمخوار  خویش  باش  غم روزگار  چیست\r\n5-    هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار                              کس را وقوف نیست که انجام کار  چیست\r\n6-    مجو  درستی  عهد  از  جهان ست  نهاد                            که  این  عجوزه  عروس  هزار  داماد  است\r\n7-    جمال  یار  ندارد  نقاب  و  پرده  ولی                                       غبار  راه  نشان  تا  نظر  توانی  کرد\r\n\r\nاین نمونه ها و صد ها مورد دیگر در زمرۀ ناب ترین نصیحت ها و پند های حافظ برای جامعه انسانی است\r\nیکی از مهمترین ویژگی های پند ها و نصایح حافظ این است که موضوعات اساسی و سرنوشت ساز زندگی انسان را شامل می شود و مربوط به گروه و دسته و جناح خاصی نیست ؛ همه انسانها در شرایط مختلف زمانی و مکانی می توانند مخاطب پند ها و اندرز های حافظ باشند . شرط بهره مندی از پند های حافظ این است که طالب و خواهان سعادت باشیم . کسانی که راه شقاوت و بدبختی را می پیمایند هرگز از این پند ها و اندرها نصیبی نخواهند برد . نکته دیگری از این بیت حافظ می توان دریافت این است که هریک از ما ، در مسیر زندگی خود باید پیر یا پیرانی داشته باشیم ، تا در پیچ و خم های زندگی ، نصیحت های آنان را چراغ راه خود قرار دهیم . جوان در این بیت ، منظور هرانسانی است که قدرت تشخیص خوب و بد و راه از بیراهه را ندارد و باید از دانش و تجربه دیگران در مسیر زندگی خود بهره مند گردد . متاسفانه در روزگار ما نوعی خود اتکایی کاذب درگروهی از جوانان دیده می شود که مانع مشورت پذیری آنان است .\r\nآنان فکر میکنند که همه چیز را می دانند و بر همه امور مسلّط هستند . هر چه پدر و مادر و خویشان و مربیّان ، آنان را از کاری منع می کنند ، گوششان بدهکار نیست و کار خود را می کنند . تا وقتی که بر مصیبتی گرفتار می شوند و تازه متّوجه می شوند چه اشتباه بزرگی را مرتکب شده اند . زمانی که دیگر پشیمانی سود و فایده ندارد . خلاصه مطلب آنکه در هر حال باید بر فکر خود و رأی خود تکیه کنیم و از نظر و مشورت صاحب نظران و پیران روشن ضمیر ، خود را بهره مند گردانیم .\r\n\r\n    فکر خود و رأی خود در عالم رندی نیست                  کفر است در این مذهب خود بینی و خود رأیی\r\n\r\n\r\nپند پذیری و نصیحت شنوی ، از اصول مسلم تفکر عرفانی است که ابعاد و جوانب مختلف آن به فراخی در آثار اهل دل دیده می شود\r\nبیت هفتم : \r\nغزل گفتی و در سفتی بباد خوش بخوان حافظ                      که بر نظم تو افشاند فلک عقد ثریا را\r\n\r\nاین تنها باری نیست که حافظ هنر شاعری اش را می ستاید و برآن مباهات می کند . در موارد دیگری هم از جمله نمونه های زیر حافظ به صراحت خود و شعرش را می ستاید .\r\n    حافظ این گوهر منظوم  که از طبع انگیخت                                      ز اثر تربیت آصف ثانی دانست\r\n    حافظ ببر تو گوی فصاحت که مدعی                                       هیچش هنر نبود و خبر نیز هم نداشت\r\n    حافظ تو این سخن ز که آموختی ؟ که بخت                                 تعویذ کرد شعر تو راو به زر گرفت        \r\n     حافظ چو آب لطف ز نظم تو می چکد                                         حاسد چگونه نکته تواند برآن گرفت    \r\n      حافظ نهاد نیک تو کامت برآورد                                                     جانها فدای مردم نیکو نهاد باد\r\n      زبان کلک تو حافظ به شکر آن گوید                                    که گفته و سخنت می برند دست به دست\r\n        \r\n           در این باره چند نکته قابل ذکر است : \r\n1-    تعریف شاعران از خود و سرودهایشان امری متداول در عرصه شعر و شاعری است و این را نباید به حساب خود شیفتگی و خود خواهی آنها گذاشت .\r\n2-    حافظ تعریف خلاف واقع از خود نکرده . آنچه دربارۀ خود و سروده هایش می گوید ، حقایقی است که همگان برآن اذعان دارند .\r\n3-    از آنجا ئیکه حافظ ، هنر خود را ثمرۀ عنایت حق و شعشۀ پرتو ذات و تجّلی صفات الهی می داند ، اگر می نماید ، مدحی از هنر خود در حقیقت به نوعی مدح وجودی است که حرکت دهندۀ ذوق و اندیشه او درمسیر است .\r\nدرّ سفتن مجازاً به معنی به نظم کشیدن است . برای آنکه دانه های مروارید را به رشته کشند و برگردن اندازند باید آن را سوراخ کنند عقد ثریا همان ستارۀ پروین با هفت روشن آن است که به سان عقد و گردنبد است . در این بیت حافظ غزل خود را سخن منظوم فاخری می داند که به واسطه نظم بی بدیل و جلوه های هنری بی نظیر آن ، آسمان حاضر است عقد ثریای خود را برگردن آن اندازد .   \r\n              \r\n  غزل سرائی ناهید صرفه ای نبرد                                        در آن مقام که حافظ برآورد آواز\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n ","content_html":"


 بیت چهارم :<\/strong>
\nمن از آن حسن روز افزون که یوسف داشت دانستم                که عشق از پرده عصمت برون آرد زلیخا را<\/p>\n\n


\nاین بیت تلمیح و اشاره ای دارد به داستان یوسف و زلیخا ، که بارها  از سوی شاعران پارسی گوی به نظم در آمده است . در داستان دلدادگی زلیخا به یوسف ، که به تعبیر قرآن کریم احسن القصص است ، نکته ها و پند ها و عبرت های بسیاری نهفته است و به همین خاطر بیش از سایر داستانها و روایت های قرآنی مورد توجه همگان ، به ویژه اهل ادب قرار گرفته است . در این بیت حافظ در مقام شخصیتی قرآن شناس و حافظ آیات الهی ، تحلیلی دربارۀ داستان یوسف و زلیخا ارائه می دهد ، و می کوشد تا حدی از پردۀ عصمت برون رفتن زلیخا را توجیه کند ؛ همان کاری که خود زلیخا با زنان مصری که او را نکوهش می کردند انجام داده . روزی آنان را به منزل خود فراخواند و دردست هر یک ترنج و چاقویی داد . در این حین یوسف را به مجلس زنان فراخواند . زنان مصری به واسطه شدت جذبه و زیبایی یوسف ، محو جمال او گردیدند و به جای بریدن ترنج ، دستان خود را می بریدند . حافظ با بهره گیری از این بخش از داستان یوسف و زلیخا می خواهد نتیجه ای بگیرد و آن اینکه در عالم عشق ، به تعبیر مولوی همه چیز معشوق است ، عاشق در این عرصه اختیاری از خود ندارد .<\/p>\n\n


\nجمله معشوق است و عاشق پرده ای                     زنده معشوق است و عاشق مرده ای
\nچون  نباشد  عشق  را پروای  او                              او  چو  مرغی ماند  بی پروای او<\/p>\n\n


\nآنچه بر عاشق عارض می شود ، از پرتو وجود معشوق است .عاشق در عشق و کششی که وجود معشوق در او پدیدار ساخته بی اختیار است ، عشق عالم بی اختیار ی است . تخطئه ها و خرده گیری های دیگران نسبت به عاشق به دلیل این است که اینان عشق را پدیده ای اختیاری می پندارند . در مثنوی معنوی می خوانیم .<\/p>\n\n


\nابلهان گفتند مجنون راز جهل                                  عشق لیلی نیست چندان هست سهل
\nبهتر از وی صد هزاران دلربا                                            هست همچون ماه اندر شهر ما
\nگفت صورت کوزه ای است وحسن می                               می خدایم می دهد از نقش وی
\nمر شما را سرکه داد از کوزه اش                                        تا نباشد عشق اوتان گوش کش<\/p>\n\n


\nابلهان بر مجنون خرده گیر می گیرند ، که مجنون بیچاره چرا این قدر برای این لیلی زشت و سیاه چرده و لاغر اندام بی تابی می کنی و خود را آزار می دهی . هزاران دختر زیبا تر و براندازتر از لیلی در شهر ما هست ، بیا و به جای لیلی یکی از آنها را انتخاب کن و خود را از این مصیبت رهایی بخش . مجنون در جواب آنان می گوید صورت انسانها همانند کوزه است و محاسن آنها همانند ظروف درون کوزه است . من مجنون از کوزۀ صورت لیلی می مست کننده نوشیده ام و به همین خاطر است که این گونه مست جمال لیلی شده ام ، اما شما از کوزۀ صورت لیلی سرکه نوشیده اید . پس به همین خاطر است ، که عشق لیلی شما را به سوی خود نمی کشاند و عاشق جمال لیلی نمی کند .
\nنتایج بسیاری از این داستان کوتاه مثنوی می توان برداشت کرد که در تحلیل بیان حافظ می تواند راهگشا باشد . اول اینکه عشق تابع حسن است . هرجا که حسن پدیدار گردد ، عشق وجود عاشق را بدان سو می کشاند .
\nدوم : حسن دارای مراتبی است : هر مرتبه از حسن را خریداری است . آنکه در مرتبه ای از حسن متوقف می شود را یارای درک مراتب بالاتر آن نیست . آنکه در مرتبه حسن و جمال ظاهر گرفتار آمده است ، توان در رأفت مراتب جلوه های مراتب حسن باطنی را ندارد .
\nسوم : کوزه هر قدر هم که خوش نقش و نگار باشد ، به خودی خود خاصیتی ندارد . خاصیت کوزه در ظرف و محتوای آن است . کوزه خالی دردی از کسی دوا نمی کند . هزاران کوزه خالی  برای انسان تشنه ارزش کوزه ای که یک جرعه آب در آن باشد را ندارد .
\nباید مجنون بود تا می نهفته در جمال درون لیلی را دریافت<\/p>\n\n


\nگفت لیلی را خلیفه کان تویی                                     گز تو مجنون گشت حیران و غوی
\nاز دگر خوبان تو افزون نسیتی                                گفت خاموش چون تو مجنون نیستی
\n                                                                                                                   (مثنوی معنوی)<\/p>\n\n


\nسوم : در فرازی از دعای آسمانی کمیل می خوانیم که : \" الهم اغفرالذنوب التی تغیّر النعم \" خدایا بیامرز بر من آن گناهانی را که تغییر می دهد نعمت ها را . تغییر نعمت این است که زهر در کام ما شیرین می نماید و شهد چونان زهر کام ما را تلخ می کند ؛ از گناه لذت می بریم و کار صواب در نظر ما منفور می شود . اینها جلوه هایی از تغییر نعمتی است که امیر المومنین علی (ع) به آنها اشاره می کند . در این داستان مثنوی هم ، جلوه ای از تغّیر النّعم را می بینیم . می جمال لیلی در نظر دیگران همچون سرکه است ؛ سرکه ای که کامشان را می زند و از نوشیدن آن به شدت پرهیز می کنند. از این رو و بر پایه این داستان صورت پرستان و ظاهربینان ، از جمله کسانی هستند که مشمول تعبیر تغّیر النعّم هستند .
\nچهارم : در فرازی قدسی می خوانیم که \" خلق الله آدم علی صورته \" خداوند آدمی را بر صورت خود آفریده حال پاسخ این سوال که چرا خداوند آدمی را برصورت خود آفریده است ؟ این است که : خداوند عاشق انسان است . هر عاشقی دوست دارد که معشوقش نیز ویژگیهای او را داشته باشد . بی شک آنچه در وجود لیلی هست در وجود مجنون هم وجود دارد . \" السنحیه عله الضّم\" سنخیت عامل کشش است . هم سنخی درونی لیلی و مجنون مهمترین عامل کشش میان آنان است . سنخیتی که در دیگران نمی توان یافت و به همین خاطر جمال لیلی هیچ کششی و رغبتی در آنها ایجاد نمی کند .
بیت پنجم :<\/strong>
\nاگر دشنام فرمایی و گر نفرین دعاگوییم                    جواب تلخ می زیبد لب لعل شکرخا را<\/p>\n\n


\nاین بیت حافظ از جمله مضامین مشترک در نزد همه عرفا و اهل دل است که در قالب های گوناگون بیان گردیده است .<\/p>\n\n


\nعاشقم بر لطف و بر قهرش به جد                                بوالعجب من عاشق این هر دوضد
\nگر قصد جفا داری اینک من و اینک سر                       ور راه وفاداری جان در قدمت ریزم
\n                                                                                                                     (سعدی )<\/p>\n\n


\nزتو گر تفقّد وگر ستم ، بود این عنایت و آن کرم                همه از تو خوش بود ای صنم ، چه وفا کنی چه جفا کنی
\n                                                                                                                 (هاتف اصفهانی )
\nعارف در پیشگاه حق ، و آنچه که از جانب حق بر او می رسد راضی و خشنود است ؛ خواه لطف باشد خواه مهر ، خواه وفا باشد خواه جفا ؛ خواه دعا باشد خواه نفرین ، مهم این است آنچه بر او می رسد نتیجه و نمایانگر عنایت حق است . عارفان حقیقت این آیه شریفه قرآن کریم که : (( وَعَسَی أَن تَکْرَهُواْ شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَّکُمْ وَعَسَی أَن تُحِبُّواْ شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّکُمْ )) را به درستی دریافته اند . چون خیر و شر امور و پدیده ها را خود نمی توانند تشخیص دهند ، به خداوند توکل کرده و ازآن پس ، هرچه از جانب حضرت حق نصیب آنان گردد را خیر مطلق می دانند ؛ هر چند که ظاهرش تلخ و نازیبا باشد . همانند مریضی که هر دارویی که طبیب مورد اطمینان او برایش تجویز کند را بدون در نظرگرفتن تلخی یا شیرینی آن ، با جان و دل مصرف می کند و ایرادی نمی گیرد . یکی از نام های خداوند طبیب است . اگر به این باور برسیم که خداوند برترین طبیب و شفادهنده برای درد ها و رنجهای ما انسانهاست ، هرآنچه از جانب او پیش ما می آید را خیر مطلق می دانیم و سر تسلیم برآستان حق فرود می آوریم .<\/p>\n\n


\nدر طریقت هر چه پیش سالک آید خیر اوست                  در صراط مستقیم ای دل کسی گمراه نیست<\/p>\n\n


\nمهم این است که ما در مسیر مستقیم بندگی قرار گیریم و بنده وار در صراط مستقیم حقیقت قدم برداریم .
بیت ششم <\/strong><\/p>\n\n


\nنصیحت گوش کن جانا که ازجان دوست تر دارند                      جوانان سعادتمند پند پیردانا را<\/p>\n\n


\nحافظ در دیوان غزلیاتش چونان پیری عارف و روشن ضمیر و کاردان و ناصحی مشفق ، به نصیحت مخاطبان خود می پردازد :<\/p>\n\n


\nنصیحتی کنمت بشنو و بهانه مگیر                                  هر آنچه ناصح مشفق بگویدت بپذ یر
\nز روی وصل جوانان تمتعی بردار                               که در کمین گه عمراست مکر عالم پیر<\/p>\n\n


\nپند ها و نصیحت های مشفقانه حافظ در حدی فراوانی دارد که نیازمند پژوهشی جداگانه است وبیان همه آنها در این مقال نمی گنجد ؛ اما نمونه وار مواردی از برجسته ترین نصیحت های حافظ را در زیر بر می شماریم :<\/p>\n\n


\n1-    آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است                             با  دوستان   مرّوت   با   دشمنان   مدارا
\n2-    گر  بدی  گفت حسودی  و رفیقی   رنجید                            گو تو خوش باش که ما گوش به ابله نکنیم
\n3-    تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافر یست                      راهرو   گر   صد  هنر  دارد  توکل  بایدش
\n4-    پیوند عمر بسته به  موئی است   هوش دار                         غمخوار  خویش  باش  غم روزگار  چیست
\n5-    هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار                              کس را وقوف نیست که انجام کار  چیست
\n6-    مجو  درستی  عهد  از  جهان ست  نهاد                            که  این  عجوزه  عروس  هزار  داماد  است
\n7-    جمال  یار  ندارد  نقاب  و  پرده  ولی                                       غبار  راه  نشان  تا  نظر  توانی  کرد

\nاین نمونه ها و صد ها مورد دیگر در زمرۀ ناب ترین نصیحت ها و پند های حافظ برای جامعه انسانی است
\nیکی از مهمترین ویژگی های پند ها و نصایح حافظ این است که موضوعات اساسی و سرنوشت ساز زندگی انسان را شامل می شود و مربوط به گروه و دسته و جناح خاصی نیست ؛ همه انسانها در شرایط مختلف زمانی و مکانی می توانند مخاطب پند ها و اندرز های حافظ باشند . شرط بهره مندی از پند های حافظ این است که طالب و خواهان سعادت باشیم . کسانی که راه شقاوت و بدبختی را می پیمایند هرگز از این پند ها و اندرها نصیبی نخواهند برد . نکته دیگری از این بیت حافظ می توان دریافت این است که هریک از ما ، در مسیر زندگی خود باید پیر یا پیرانی داشته باشیم ، تا در پیچ و خم های زندگی ، نصیحت های آنان را چراغ راه خود قرار دهیم . جوان در این بیت ، منظور هرانسانی است که قدرت تشخیص خوب و بد و راه از بیراهه را ندارد و باید از دانش و تجربه دیگران در مسیر زندگی خود بهره مند گردد . متاسفانه در روزگار ما نوعی خود اتکایی کاذب درگروهی از جوانان دیده می شود که مانع مشورت پذیری آنان است .
\nآنان فکر میکنند که همه چیز را می دانند و بر همه امور مسلّط هستند . هر چه پدر و مادر و خویشان و مربیّان ، آنان را از کاری منع می کنند ، گوششان بدهکار نیست و کار خود را می کنند . تا وقتی که بر مصیبتی گرفتار می شوند و تازه متّوجه می شوند چه اشتباه بزرگی را مرتکب شده اند . زمانی که دیگر پشیمانی سود و فایده ندارد . خلاصه مطلب آنکه در هر حال باید بر فکر خود و رأی خود تکیه کنیم و از نظر و مشورت صاحب نظران و پیران روشن ضمیر ، خود را بهره مند گردانیم .

\n    فکر خود و رأی خود در عالم رندی نیست                  کفر است در این مذهب خود بینی و خود رأیی<\/p>\n\n


\nپند پذیری و نصیحت شنوی ، از اصول مسلم تفکر عرفانی است که ابعاد و جوانب مختلف آن به فراخی در آثار اهل دل دیده می شود
بیت هفتم : <\/strong>
\nغزل گفتی و در سفتی بباد خوش بخوان حافظ                      که بر نظم تو افشاند فلک عقد ثریا را

\nاین تنها باری نیست که حافظ هنر شاعری اش را می ستاید و برآن مباهات می کند . در موارد دیگری هم از جمله نمونه های زیر حافظ به صراحت خود و شعرش را می ستاید .
\n    حافظ این گوهر منظوم  که از طبع انگیخت                                      ز اثر تربیت آصف ثانی دانست
\n    حافظ ببر تو گوی فصاحت که مدعی                                       هیچش هنر نبود و خبر نیز هم نداشت
\n    حافظ تو این سخن ز که آموختی ؟ که بخت                                 تعویذ کرد شعر تو راو به زر گرفت        
\n     حافظ چو آب لطف ز نظم تو می چکد                                         حاسد چگونه نکته تواند برآن گرفت    
\n      حافظ نهاد نیک تو کامت برآورد                                                     جانها فدای مردم نیکو نهاد باد
\n      زبان کلک تو حافظ به شکر آن گوید                                    که گفته و سخنت می برند دست به دست
\n        
           در این باره چند نکته قابل ذکر است : <\/strong>
\n1-    تعریف شاعران از خود و سرودهایشان امری متداول در عرصه شعر و شاعری است و این را نباید به حساب خود شیفتگی و خود خواهی آنها گذاشت .
\n2-    حافظ تعریف خلاف واقع از خود نکرده . آنچه دربارۀ خود و سروده هایش می گوید ، حقایقی است که همگان برآن اذعان دارند .
\n3-    از آنجا ئیکه حافظ ، هنر خود را ثمرۀ عنایت حق و شعشۀ پرتو ذات و تجّلی صفات الهی می داند ، اگر می نماید ، مدحی از هنر خود در حقیقت به نوعی مدح وجودی است که حرکت دهندۀ ذوق و اندیشه او درمسیر است .
\nدرّ سفتن مجازاً به معنی به نظم کشیدن است . برای آنکه دانه های مروارید را به رشته کشند و برگردن اندازند باید آن را سوراخ کنند عقد ثریا همان ستارۀ پروین با هفت روشن آن است که به سان عقد و گردنبد است . در این بیت حافظ غزل خود را سخن منظوم فاخری می داند که به واسطه نظم بی بدیل و جلوه های هنری بی نظیر آن ، آسمان حاضر است عقد ثریای خود را برگردن آن اندازد .   
\n              
\n  غزل سرائی ناهید صرفه ای نبرد                                        در آن مقام که حافظ برآورد آواز


















\n 


\n <\/p>","content_source":"","content_url":"","content_date_start":"2015-08-15 15:20:11","content_date_event":"2015-08-15 15:20:11","content_date_event_start":null,"content_date_event_end":null,"content_show_title_slider":1,"content_date_last_edit":"2015-11-07 15:08:00","content_date_register":"2015-08-15 15:20:11","content_columns":0,"content_show_img":1,"content_show_details":0,"content_show_related_img":1,"content_show_slider":1,"content_comment":1,"content_score":0,"tag_id":0,"score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"uid":2985,"eid":8897,"attach_title":null,"attaches":[{"sizes":{"150":".\/cache\/2\/attach\/201508\/10_1815641488_150_144.webp","300":".\/cache\/2\/attach\/201508\/10_1815641488_167_160.webp","400":".\/cache\/2\/attach\/201508\/10_1815641488_167_160.webp","600":".\/cache\/2\/attach\/201508\/10_1815641488_167_160.webp","900":".\/cache\/2\/attach\/201508\/10_1815641488_167_160.webp","1200":".\/cache\/2\/attach\/201508\/10_1815641488_167_160.webp"},"ext":"jpg","file_media":1,"token":1815641488,"files":{"original":{"url":".\/file\/2\/attach\/201508\/10_1815641488.jpg","width":167,"height":160,"size":0}}}]}]]