[[{"content_id":293391,"content_number":0,"portal_id":2,"lang_id":"fa","content_title":"گوهر عقل","content_rtitr":"","content_short_title":null,"content_summary":"نویسنده : دکتر علیرضا صالحی","content_summary_fill":1,"content_body":" \r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tعقل ایمانی چو کشتة دل است\r\n\t\t\tهمچو گربه باشد او بیدار هوش\r\n\t\t\tدر هر آن جا که برآرد موش دست\r\n\t\t\tگربة چه؟ شیر شیر افکن بود\r\n\t\t\tغرّة او حاکم درندگان\r\n\t\t\tشهر پر دزد است و پُر جامه کنی\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tپاسبان و حاکم شهر دل است\r\n\t\t\tدزد در سوراخ ماند همچو موش\r\n\t\t\tنیست گربه، یا که نقش گربه است\r\n\t\t\tعقل ایمانی که اندر تن بود\r\n\t\t\tنعرة او مانع چرّندگان\r\n\t\t\tخواه شحنه باش گو، و خواه نبی\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n(مثنوی، دفتر چهارم، 1987-1992)\r\n\r\nتذکر معنوی: عقل ایمانی همانند پاسبان عادلی است که از شهر دل شما محافظت می‌کند و مانع ورود راهزنان و دزدان (هوسهای نفسانی و علایق دنیوی) به آستان دل شما می‌شوند، پس همواره او را بر دروازة دل خود بگمارید.\r\n\r\n \r\n\r\nتحلیل:\r\n\r\nاین گفته معروف مولوی که:\r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tپای استدلالیان چوبین بود\r\n\t\t\t      \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t   \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tپای چوبین سخت بی تمکین بود\r\n\r\n\t\t\t)مثنوی،دفتراول،2139)\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nسببی شده تا بسیاری مولوی را عارفی عقل ستیز معرفی کرده و به همین خاطر او را مورد مذمت قرار دهند. مروری بر مثنوی معنوی روشن می‌سازد که مولوی نه تنها عقل سر ستیز و دشمنی ندارد، بلکه همگان را به عاقلی و پرورش قوای عقلانی دعوت می‌کند. مولوی با عقل ایمانی یعنی عقلی که سیر در عوالم معنوی دارد و می‌تواند نفس را به زنجیر کشد مشکلی ندارد. عقل متکی بر ایمان، عقل کمال طلب و معرفت یاب در نزد او جایگاهی بس عظیم داشته و تأکید دارد در این دنیای پر شرّ و شور که دزدان و رهزنان بسیاری آن را احاطه کرده‌اند، اگر این عقل ایمانی را چونان پاسبانی بر دروازة شهر دل خود نگماریم، راهزنان و دزدان که همانا هوسهای نفسانی و امیال و علاقه‌های دنیوی هستند، ملک دل را در تصرف خود درآورده و ما را از سیر در عوالم معنوی باز می‌دارند.\r\n\r\nمشکل اصلی اوبا عقل جزوی فلسفی و عقل استدلالی است که هیچ بهره و خاصیتی از آن حاصل نمی‌شود. عقلی که آمیخته با اوهام و خیالات است و به همین خاطر در نزد عارفان مذموم است.\r\n\r\nمولوی در ابیاتی در دفتر ششم بر گرایش به عقل تأکید کرده و عقل را برای انسان همچون بال و پری می‌داند که بوسیله آن به آستان حقایق پرواز می کند. سپس تأکید می‌کند اگر عقل رهبر یعنی عقل کسی که دریافت او فراتر از معیارهای عقل این جهانی است را ندارید به مردان کامل اقتدا کنید.\r\n\r\n \r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tعقل باشد مرد را بال و پری\r\n\t\t\tیا مظفر یا مظفر جوی باش\r\n\t\t\tبی ز مفتاح خرد ای قرع باب\r\n\r\n\t\t\t \r\n\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t      چون ندارد عقل ، عقل  رهبری\r\n\t\t\t          یا نظرور یا  نظرور  جوی  باش\r\n\t\t\t          از هوا باشد نه  از  روی صواب\r\n\r\n\t\t\t       (مثنوی، دفتر ششم، 4089-4091)\r\n\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\nباز او در دفتر ششم با بزرگداشت عقل و عاقلان می‌گوید. خوشا به حال کسی که عقل امیر اوست .او کسی است که دید باطنش به خوبی کار می‌کند و فرق بین خوب بد را را باید از عقل پرسید نه از چشم ظاهر بینی که فقط رنگ سیاه را از سفید تشخیص می‌دهد.\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tای خنک چشمی که عقل استش امیر\r\n\t\t\tفرق زشت و نغر، از عقل آورید\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tعاقبت بین باشد و حبر و قریر\r\n\t\t\tنی ز چشمش گز سیه گفت و سپید\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n (مثنوی،دفتر ششم، 2975-2976)\r\n\r\n \r\n\r\nدر دفتر اول نیز مولوی عقل را شتربان و انسان را به مثابه شتر فرض کرده و می‌گوید اولیاء الهی عقل عقلند. انسان‌ها و عقل آنها همچون شتران یک کاروانند و اولیای حق این کاروان را به هر سویی که صلاح بدانند می‌کشانند.\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tعقل تو همچون شتربان، تو شتر\r\n\t\t\tعقل عقلند اولیا و عقلها\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tمی‌کشاند هر طرف در حکم مر\r\n\t\t\tبر مثال اشتران تا انتها\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n(مثنوی ،دفتر اول، 2509-2510)\r\n\r\n \r\n\r\nدر جای دیگر او خطاب به سالکان طریق معرفت خطاب می‌کند که تلاش کنید که پیر عقل و دین یعنی کسی که عقل کمال طلب و معنا یاب دارد و دین شناسی روش بین است شوید.\r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tعهد کن تا پیر عقل و دین شوی\r\n\t\t\tاز عدم چون عقل زیبا رو گشاد\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tتا چو عقل کل تو باطن بین شوی\r\n\t\t\tخلعتش داد و هزارش نام داد\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n(مثنوی ،دفتر چهارم- بیت 2179-2180)\r\n\r\n \r\n\r\nاینکه عقل هزار نام دارد شاید برگرفته از سخن سهل بن عبدالله شوشتری باشد که، عقل را هزار نام است و هر نام آن را هزار نام است.\r\n\r\nباز در دفتر اول خطاب به همه انسانها می‌گوید اگر یوسف نیستید، یعقوب وار گریه کنید و ناله سر دهید تا گشایشی در حال و روز شما حاصل شود.\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tتو که یوسف نیستی یعقوب باش\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tهمچو او با گریه و آشوب باش\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n(مثنوی ،دفتراول،1904)\r\n\r\n \r\n\r\nمولوی در پایان داستان حلوا خریدن شیخ احمد خضرویه جهت غریمان به الهام حق تعالی را چنین آورده:\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tتا نگرید کودک حلوا فروش\r\n\t\t\tای برادر! طفل طفل چشم توست\r\n\t\t\tگر همی خواهی که آن خلعت رسد\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tبحر رحمت در نمی‌آید به جوش\r\n\t\t\tکام خود موقوف زاری دان درست\r\n\t\t\tپس بگریان طفل دیده بر جسد\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n(مثنوی ،دفتر دوم،445-447)\r\n\r\n \r\n\r\nاین ابیات همانند آنچه در دفترپنجم بیان می‌کند که :\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tتا نگرید  ابر    کی     خندد    چمن\r\n\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tتا  نگرید  طفل  کی   جوشد لبن\r\n\r\n\t\t\t                           مثنوی،دفترپنجم،135)\r\n\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\nباز گشایش کار انسان و برخورداری او از آستان رحمت الهی را منوط به گریه و زاری در پیشگاه خداوند می‌کند.\r\n\r\nدر کتاب ثواب العمال شیخ صدوق محمد بن مروان از امام صادق(ع) روایت کرده است: هر چیزی پیمانه و وزنی دارد مگر اشکها که قطره‌ای از آن لهیب آتش خشم الهی را فرو می‌نشاند و اگر اشک در چشم کسی حلقه زند، تنگدستی و مزلت بر او نخواهد رسید، و اگر آن اشکها به رخسار آدمی جاری شود، خداوند او را به آتش دوزخ گرفتار نمی‌سازد و اگر یک نفر در میان یک امت بگرید، همه‌ی آن امت مورد رحمت قرار می‌گیرند.\r\n\r\n(ثواب العمال، ص424، حدیث 229)\r\n\r\n \r\n\r\nمولوی انسانها را به گریه و زاری در پیشگاه حق دعوت می‌کند و آن را رمز گشایش کارها و رهایی انسان از بند غم می‌داند .به گریه در پیشگاه حق نه گریه و زاری در برابر بندگان و مخلوقات ناچیز خداوند.\r\n\r\nمولوی عاقل را کسی می‌داند که دارای روشنایی باطن باشد و به واسطه همین روشنایی باطن او قابلیت پیدا می‌کند، دلیل و پیشوا و قافله سالار باشد. او پیرو نور خود است زیرا که نور مرد عارف نور حق است. و به نور درون خود که نور حق است ایمان دارد.\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tعاقل آن باشد که او با شعله ست\r\n\t\t\tپیرو نور خود است آن پیشرو\r\n\t\t\tمؤمن خویش است و ایمان آورید\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tاو دلیل و پیشوای قافله ست\r\n\t\t\tتابع خویش است آن بی‌خویش رو\r\n\t\t\tهم بر آن نوری که جانش زو چرید\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n(دفتر چهارم، 2189-2191)\r\n\r\n \r\n\r\nدر دفتر اول هم می‌گوید عاقل کسی است که از مرگ یاران در بلایی که می‌توان جلوی آن را گرفت درس عبرت بگیرد.\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tعاقل آن باشد که گیرد عبرت از\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tمرگ یاران در بلای محترز\r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n(مثنوی ،دفتر اول، 3127)\r\n\r\n \r\n\r\nدر دفتر چهارم شاهد تقسیم‌بندی زیبایی از عقل هستیم که تا حدی زیادی نگاه مولوی را نسبت به این گوهر وجودی انسان مشخص می‌کند. او می‌گوید:\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\t\r\n\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tعقل دو عقل است: اول مکسبی\r\n\t\t\tاز کتاب و اوستاد و فکر و ذکر\r\n\t\t\tعقل تو افزون شود بر دیگران\r\n\t\t\tلوح حافظ باشی، اندر دور و گشت\r\n\t\t\tعقل دیگر بخشش یزدان بود\r\n\t\t\tچون ز سینه آب دانش جوش کرد\r\n\t\t\tوررة نبعش بود دلبسته چه غم؟\r\n\t\t\tعقل     تحصیلی       مثال      جوی‌ها \r\n\r\n\t\t\tراه آبش بسته شد، شد بینوا\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\t\r\n\t\t\tکه در آموزی چو در مکتب صبی\r\n\t\t\tاز معانی و ز علوم خوب وبکر\r\n\t\t\tلیک تو باشی ز حفظ آن گران\r\n\t\t\tلوح محفوظ اوست کو زین درگذشت\r\n\t\t\tچشمه آن در میان جان بود\r\n\t\t\tنه شود گنده، نه دیرینه، نه زرد\r\n\t\t\tکو همی جوشد ز خانه دم به دم\r\n\t\t\tکان        رود    در  خانه‌ یی   از  کوی‌ها\r\n\t\t\tاز درون خویشتن جو چشمه را\r\n\t\t\t \r\n\t\t\t\r\n\t\t\r\n\t\r\n\r\n\r\n\r\n(مثنوی، دفتر چهارم، 1961-1969)\r\n\r\n \r\n\r\nمولانا در مثنوی مکرر به مراتب عقل اشاره می‌کند و عقلی را که در طلب حقایق است بالاتر و جدا از عقل دین دار و دین دوست می‌داند. (نک: 10.5 تا 1909، 1992 تا 1996 و 2628 در دفتر اول) در این ابیات مولانا روشنتر از موارد دیگر، مراتب عقل و آگاهی را بیان می‌کند: «عقل مکسبی» آگاهی و عقل مدرسه‌یی و آموزش اهل مدرسه و علمای ظاهر است. که هر کودکی (صبی) به مکتب می‌رود و به تدریج می‌آموزد. مولانا می‌گوید این عقل یا این آگاهی به تو برتری می‌دهد اما تو را سبک بال و آزاد نمی‌کند. زیرا عقل و علم اهل مدرسه چیزی است که باید صاحب آن برای حفظ آن بکوشد و آن را در لوح ضمیر نگاه دارد. اما اگر کسی از این فراتر را دریابد و عقل او ماوراء این علم و این عالم را بشناسد، لوحی است که علم او متصل به دریای علم حق است و به عصمت حق محفوظ می‌ماند. چنین عقلی فقط به عنایت حق و در میان جان پدید می‌آید و همان است که در ابیات دیگر مثنوی به نور تعبیر شده است. این عقل و آگاهی باطنی از خرد باطن می‌جوشد و راههای خارجی ندارد که بسته باشد یا نباشد.  \r\n\r\n \r\n\r\n \r\n\r\n \r\n\r\n ","content_html":"

 <\/p>\n\n
\n\t\t\t
عقل ایمانی چو کشتة دل است
\n\t\t\tهمچو گربه باشد او بیدار هوش
\n\t\t\tدر هر آن جا که برآرد موش دست
\n\t\t\tگربة چه؟ شیر شیر افکن بود
\n\t\t\tغرّة او حاکم درندگان
\n\t\t\tشهر پر دزد است و پُر جامه کنی<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
پاسبان و حاکم شهر دل است
\n\t\t\tدزد در سوراخ ماند همچو موش
\n\t\t\tنیست گربه، یا که نقش گربه است
\n\t\t\tعقل ایمانی که اندر تن بود
\n\t\t\tنعرة او مانع چرّندگان
\n\t\t\tخواه شحنه باش گو، و خواه نبی<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table>
(مثنوی، دفتر چهارم، 1987-1992)<\/div>\n\n
تذکر معنوی: عقل ایمانی همانند پاسبان عادلی است که از شهر دل شما محافظت می کند و مانع ورود راهزنان و دزدان (هوسهای نفسانی و علایق دنیوی) به آستان دل شما می شوند، پس همواره او را بر دروازة دل خود بگمارید.<\/div>\n\n
 <\/strong><\/div>\n\n
تحلیل:<\/span><\/strong><\/span><\/div>\n\n
این گفته معروف مولوی که:<\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
پای استدلالیان چوبین بود
      <\/span><\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
   <\/span><\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
پای چوبین سخت بی تمکین بود<\/div>\n\n\t\t\t
)<\/span>مثنوی،دفتراول،2139)<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
سببی شده تا بسیاری مولوی را عارفی عقل ستیز معرفی کرده و به همین خاطر او را مورد مذمت قرار دهند. مروری بر مثنوی معنوی روشن می سازد که مولوی نه تنها عقل سر ستیز و دشمنی ندارد، بلکه همگان را به عاقلی و پرورش قوای عقلانی دعوت می کند. مولوی با عقل ایمانی یعنی عقلی که سیر در عوالم معنوی دارد و می تواند نفس را به زنجیر کشد مشکلی ندارد. عقل متکی بر ایمان، عقل کمال طلب و معرفت یاب در نزد او جایگاهی بس عظیم داشته و تأکید دارد در این دنیای پر شرّ و شور که دزدان و رهزنان بسیاری آن را احاطه کرده اند، اگر این عقل ایمانی را چونان پاسبانی بر دروازة شهر دل خود نگماریم، راهزنان و دزدان که همانا هوسهای نفسانی و امیال و علاقه های دنیوی هستند، ملک دل را در تصرف خود درآورده و ما را از سیر در عوالم معنوی باز می دارند.<\/div>\n\n
مشکل اصلی اوبا عقل جزوی فلسفی و عقل استدلالی است که هیچ بهره و خاصیتی از آن حاصل نمی شود. عقلی که آمیخته با اوهام و خیالات است و به همین خاطر در نزد عارفان مذموم است.<\/div>\n\n
مولوی در ابیاتی در دفتر ششم بر گرایش به عقل تأکید کرده و عقل را برای انسان همچون بال و پری می داند که بوسیله آن به آستان حقایق پرواز می کند. سپس تأکید می کند اگر عقل رهبر یعنی عقل کسی که دریافت او فراتر از معیارهای عقل این جهانی است را ندارید به مردان کامل اقتدا کنید.<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
عقل باشد مرد را بال و پری
\n\t\t\tیا مظفر یا مظفر جوی باش
\n\t\t\tبی ز مفتاح خرد ای قرع باب<\/div>\n\n\t\t\t
 <\/div>\n\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
      چون ندارد عقل ، عقل  رهبری
\n\t\t\t          یا نظرور یا  نظرور  جوی  باش
\n\t\t\t          از هوا باشد نه  از  روی صواب<\/div>\n\n\t\t\t
       (مثنوی، دفتر ششم، 4089-4091)<\/div>\n\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
باز او در دفتر ششم با بزرگداشت عقل و عاقلان می گوید. خوشا به حال کسی که عقل امیر اوست .او کسی است که دید باطنش به خوبی کار می کند و فرق بین خوب بد را را باید از عقل پرسید نه از چشم ظاهر بینی که فقط رنگ سیاه را از سفید تشخیص می دهد.<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
ای خنک چشمی که عقل استش امیر
\n\t\t\tفرق زشت و نغر، از عقل آورید<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
عاقبت بین باشد و حبر و قریر
\n\t\t\tنی ز چشمش گز سیه گفت و سپید<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
 (مثنوی،دفتر ششم، 2975-2976)<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
در دفتر اول نیز مولوی عقل را شتربان و انسان را به مثابه شتر فرض کرده و می گوید اولیاء الهی عقل عقلند. انسان ها و عقل آنها همچون شتران یک کاروانند و اولیای حق این کاروان را به هر سویی که صلاح بدانند می کشانند.<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
عقل تو همچون شتربان، تو شتر
\n\t\t\tعقل عقلند اولیا و عقلها<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
می کشاند هر طرف در حکم مر
\n\t\t\tبر مثال اشتران تا انتها<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
(مثنوی ،دفتر اول، 2509-2510)<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
در جای دیگر او خطاب به سالکان طریق معرفت خطاب می کند که تلاش کنید که پیر عقل و دین یعنی کسی که عقل کمال طلب و معنا یاب دارد و دین شناسی روش بین است شوید.<\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
عهد کن تا پیر عقل و دین شوی
\n\t\t\tاز عدم چون عقل زیبا رو گشاد<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
تا چو عقل کل تو باطن بین شوی
\n\t\t\tخلعتش داد و هزارش نام داد<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
(مثنوی ،دفتر چهارم- بیت 2179-2180)<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
اینکه عقل هزار نام دارد شاید برگرفته از سخن سهل بن عبدالله شوشتری باشد که، عقل را هزار نام است و هر نام آن را هزار نام است.<\/div>\n\n
باز در دفتر اول خطاب به همه انسانها می گوید اگر یوسف نیستید، یعقوب وار گریه کنید و ناله سر دهید تا گشایشی در حال و روز شما حاصل شود.<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
تو که یوسف نیستی یعقوب باش<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
همچو او با گریه و آشوب باش<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
(مثنوی ،دفتراول،1904)<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
مولوی در پایان داستان حلوا خریدن شیخ احمد خضرویه جهت غریمان به الهام حق تعالی را چنین آورده:<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
تا نگرید کودک حلوا فروش
\n\t\t\tای برادر! طفل طفل چشم توست
\n\t\t\tگر همی خواهی که آن خلعت رسد<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
بحر رحمت در نمی آید به جوش
\n\t\t\tکام خود موقوف زاری دان درست
\n\t\t\tپس بگریان طفل دیده بر جسد<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
(مثنوی ،دفتر دوم،445-447)<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
این ابیات همانند آنچه در دفترپنجم بیان می کند که :<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
تا نگرید  ابر    کی     خندد    چمن<\/div>\n\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
تا  نگرید  طفل  کی   جوشد لبن<\/div>\n\n\t\t\t
                           مثنوی،دفترپنجم،135)<\/div>\n\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
باز گشایش کار انسان و برخورداری او از آستان رحمت الهی را منوط به گریه و زاری در پیشگاه خداوند می کند.<\/div>\n\n
در کتاب ثواب العمال شیخ صدوق محمد بن مروان از امام صادق(ع) روایت کرده است: هر چیزی پیمانه و وزنی دارد مگر اشکها که قطره ای از آن لهیب آتش خشم الهی را فرو می نشاند و اگر اشک در چشم کسی حلقه زند، تنگدستی و مزلت بر او نخواهد رسید، و اگر آن اشکها به رخسار آدمی جاری شود، خداوند او را به آتش دوزخ گرفتار نمی سازد و اگر یک نفر در میان یک امت بگرید، همه ی آن امت مورد رحمت قرار می گیرند.<\/div>\n\n
(ثواب العمال، ص424، حدیث 229)<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
مولوی انسانها را به گریه و زاری در پیشگاه حق دعوت می کند و آن را رمز گشایش کارها و رهایی انسان از بند غم می داند .به گریه در پیشگاه حق نه گریه و زاری در برابر بندگان و مخلوقات ناچیز خداوند.<\/div>\n\n
مولوی عاقل را کسی می داند که دارای روشنایی باطن باشد و به واسطه همین روشنایی باطن او قابلیت پیدا می کند، دلیل و پیشوا و قافله سالار باشد. او پیرو نور خود است زیرا که نور مرد عارف نور حق است. و به نور درون خود که نور حق است ایمان دارد.<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
عاقل آن باشد که او با شعله ست
\n\t\t\tپیرو نور خود است آن پیشرو
\n\t\t\tمؤمن خویش است و ایمان آورید<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
او دلیل و پیشوای قافله ست
\n\t\t\tتابع خویش است آن بی خویش رو
\n\t\t\tهم بر آن نوری که جانش زو چرید<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
(دفتر چهارم، 2189-2191)<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
در دفتر اول هم می گوید عاقل کسی است که از مرگ یاران در بلایی که می توان جلوی آن را گرفت درس عبرت بگیرد.<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
عاقل آن باشد که گیرد عبرت از<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
مرگ یاران در بلای محترز<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
(مثنوی ،دفتر اول، 3127)<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
در دفتر چهارم شاهد تقسیم بندی زیبایی از عقل هستیم که تا حدی زیادی نگاه مولوی را نسبت به این گوهر وجودی انسان مشخص می کند. او می گوید:<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
\n
\n\t\t\t
عقل دو عقل است: اول مکسبی
\n\t\t\tاز کتاب و اوستاد و فکر و ذکر
\n\t\t\tعقل تو افزون شود بر دیگران
\n\t\t\tلوح حافظ باشی، اندر دور و گشت
\n\t\t\tعقل دیگر بخشش یزدان بود
\n\t\t\tچون ز سینه آب دانش جوش کرد
\n\t\t\tوررة نبعش بود دلبسته چه غم؟
\n\t\t\tعقل     تحصیلی       مثال      جوی ها <\/div>\n\n\t\t\t
راه آبش بسته شد، شد بینوا<\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
 <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t\t
\n\t\t\t
که در آموزی چو در مکتب صبی
\n\t\t\tاز معانی و ز علوم خوب وبکر
\n\t\t\tلیک تو باشی ز حفظ آن گران
\n\t\t\tلوح محفوظ اوست کو زین درگذشت
\n\t\t\tچشمه آن در میان جان بود
\n\t\t\tنه شود گنده، نه دیرینه، نه زرد
\n\t\t\tکو همی جوشد ز خانه دم به دم
\n\t\t\tکان        رود    در  خانه یی   از  کوی ها
\n\t\t\tاز درون خویشتن جو چشمه را
\n\t\t\t <\/div>\n\t\t\t<\/td>\n\t\t<\/tr><\/tbody><\/table><\/div>\n\n
(مثنوی، دفتر چهارم، 1961-1969)<\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
مولانا در مثنوی مکرر به مراتب عقل اشاره می کند و عقلی را که در طلب حقایق است بالاتر و جدا از عقل دین دار و دین دوست می داند. (نک: 10.5 تا 1909، 1992 تا 1996 و 2628 در دفتر اول) در این ابیات مولانا روشنتر از موارد دیگر، مراتب عقل و آگاهی را بیان می کند: «عقل مکسبی» آگاهی و عقل مدرسه یی و آموزش اهل مدرسه و علمای ظاهر است. که هر کودکی (صبی) به مکتب می رود و به تدریج می آموزد. مولانا می گوید این عقل یا این آگاهی به تو برتری می دهد اما تو را سبک بال و آزاد نمی کند. زیرا عقل و علم اهل مدرسه چیزی است که باید صاحب آن برای حفظ آن بکوشد و آن را در لوح ضمیر نگاه دارد. اما اگر کسی از این فراتر را دریابد و عقل او ماوراء این علم و این عالم را بشناسد، لوحی است که علم او متصل به دریای علم حق است و به عصمت حق محفوظ می ماند. چنین عقلی فقط به عنایت حق و در میان جان پدید می آید و همان است که در ابیات دیگر مثنوی به نور تعبیر شده است. این عقل و آگاهی باطنی از خرد باطن می جوشد و راههای خارجی ندارد که بسته باشد یا نباشد.  <\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
 <\/div>\n\n
 <\/div>\n\n

 <\/p>","content_source":"","content_url":"","content_date_start":"2015-06-20 10:33:51","content_date_event":"2015-06-20 10:33:51","content_date_event_start":null,"content_date_event_end":null,"content_show_title_slider":1,"content_date_last_edit":"2015-11-07 15:03:26","content_date_register":"2015-06-20 10:33:51","content_columns":0,"content_show_img":1,"content_show_details":0,"content_show_related_img":1,"content_show_slider":1,"content_comment":1,"content_score":0,"tag_id":0,"score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"uid":2985,"eid":8897,"attach_title":null,"attaches":[{"sizes":{"150":".\/cache\/2\/attach\/201506\/200_3740394256_150_101.webp","300":".\/cache\/2\/attach\/201506\/200_3740394256_232_156.webp","400":".\/cache\/2\/attach\/201506\/200_3740394256_232_156.webp","600":".\/cache\/2\/attach\/201506\/200_3740394256_232_156.webp","900":".\/cache\/2\/attach\/201506\/200_3740394256_232_156.webp","1200":".\/cache\/2\/attach\/201506\/200_3740394256_232_156.webp"},"ext":"jpg","file_media":1,"token":3740394256,"files":{"original":{"url":".\/file\/2\/attach\/201506\/200_3740394256.jpg","width":232,"height":156,"size":0}}}]}]]